ΟΙ ΚΥΡΙΟΤΕΡΟΙ ΕΚΠΡΟΣΩΠΟΙ ΤΟΥ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΔΙΑΦΩΤΙΣΜΟΥ

(δε συμπεριλαμβάνονται ο Αδαμάντιος Κοραής και ο Ρήγας Βελεστινλής)

 

ΤΟ ΚΡΥΦΟ ΣΧΟΛΕΙΟ - ΜΥΘΟΣ Ή ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ;

Υπήρξε ή όχι το "κρυφό σχολειό;"

¨Το κρυφό σχολειό" Ο εξαιρετικός πίνακας του Ν. Γύζη

ίας. Πολλοί αναθεωρητές ιστορικοί επιχειρούν να αμφισβητήσουν την ύπαρξη του και να το παρουσιάσουν ως έναν «εθνικό μύθο»....

Διαβάστε όλο το άρθρο: http://www.mixanitouxronou.gr/ipirxe-i-ochi-to-krifo-scholio/

Λέγονται και γράφονται κατά καιρούς διάφορα σχετικά με το κρυφό σχολείο την περίοδο της Τουρκοκρατίας. Πολλοί αναθεωρητές ιστορικοί επιχειρούν να αμφισβητήσουν την ύπαρξη του και να το παρουσιάσουν ως έναν «εθνικό μύθο»....   

Το σπουδαιότερο επιχείρημα των αρνητών του κρυφού σχολείου είναι το εξής: Οι Οθωμανοί Τούρκοι έδειξαν σε γενικές γραμμές ανοχή σε θέματα πίστης και εκπαίδευσης. Άρα, η ύπαρξη τέτοιου είδους «σχολείων» καθίστατο περιττή.... 

Άλλωστε και ο παρακάτω χάρτης που είναι παρμένος από την Ιστορία του Ελληνικού Έθνους παρουσιάζει τις έδρες των ανώτατων σχολείων από το 1669 - 1821.

Αφού λοιπόν λειτουργούσαν τόσα σχολεία "φανερά" ποιος ο λόγος να υπάρχει κρυφό σχολείο;

Χρονικά, η Τουρκοκρατία υπήρξε μια τεράστια περίοδος, η οποία ενέτασσε στους κόλπους της το σύνολο του Ελληνισμού. Συνεπώς, δεν μπορούμε να κάνουμε λόγο για μια κατάσταση που ήταν ίδια στον χρόνο και τον χώρο. Κατά τους πρώτους δύο αιώνες, η μεταχείριση των υποδούλων υπήρξε πιο καταπιεστική με κύρια χαρακτηριστικά το παιδομάζωμα και τους βίαιους εξισλαμισμούς....
Οι φανατικοί μουσουλμάνοι στράφηκαν κατά οποιουδήποτε που δεν ακολουθούσε πιστά το Κοράνι.
Απο τον 17ο αιώνα και μετά τα πράγματα βελτιώνονται στην εκπαίδευση και οι Έλληνες αρχίζουν να ιδρύουν εκπαιδευτικά ιδρύματα πάντα όμως με τη βοήθεια της Εκκλησίας και άλλων Ελλήνων ευεργετών. Ίσως τότε τα κρυφά σχολεία να σταμάτησαν τη λειτουργία τους αν και ούτε αυτό είναι σίγουρο αφού οι κατά τόπου πασάδες είχαν διαφορετικές αντιλήψεις και αποφάσεις. 

Ο Γ. Μπαμπινιώτης λέει χαρακτηριστικά:

"Η Εκκλησία πρωτοστατεί στη διάσωση των ελληνικών γραμμάτων με το λεγόμενο "κρυφό σχολειό". Στην πραγματικότητα φαίνεται πως υπήρχε μια μορφή πρωτοβάθμιας παιδείας, που γινόταν με καθαρώς εκκλησιαστική πρωτοβουλία. Σίγουρα η όλη παιδεία επί Τουρκοκρατίας δεν ήταν αποκλειστικά της Εκκλησίας. Ωστόσο η πρωτοβάθμια, τα πρώτα γράμματα, πολύ συχνά ήταν μια διδασκαλία από ιερείς με βάση την Οκτώηχο (που περιείχε τροπάρια που ψάλλονται στην εκκλησία) και άλλα εκκλησιαστικά βιβλία". 

Γενικά, γραπτές μαρτυρίες για την ύπαρξη και λειτουργία κρυφών σχολειών (με τη γνωστή έννοια) στον ευρύτερο ελληνικό χώρο δεν έχουν βρεθεί. Είναι πολύ πιθανό, όμως, σε κάποια περιοχή ή περιοχές και για κάποιο διάστημα, οι συνθήκες μόρφωσης να ήταν ιδιαίτερα αντίξοες. Απ’ αυτό το γεγονός γενικεύτηκε η ιδέα του «κρυφού σχολειού».

Οπωσδήποτε η διαμάχη για την ύπαρξη ή όχι του κρυφού σχολείου θα συνεχιστεί με αμείωτη ένταση. Όμως κάτι το οποίο έχει εντυπωθεί στο συλλογικό υποσυνείδητο είναι δύσκολο να σβηστεί....

"Το κρυφό σχολειό" Μουσείο Κέρινων Ομοιωμάτων Π. Βρέλλη (Ιωάννινα)

ΤΟ ΚΡΥΦΟ ΣΧΟΛΕΙΟ

Με τον όρο κρυφό σχολειό προσδιορίζεται η φερόμενη μυστική και απαγορευμένη, από τους Οθωμανούς κατακτητές, εκπαίδευση των υπόδουλων του ευρύτερου ελλαδικού χώρου στη διάρκεια της Τουρκοκρατίας. Κατά τους περισσότερους σύγχρονους ιστορικούς το κρυφό σχολειό είναι μύθος χωρίς ιστορική βάση, η δε απαγόρευση στην παιδεία επί Τουρκοκρατίας είναι αναπόδεικτη. Έλλειψη αναφορών σε ελληνική εκπαίδευση υπάρχει μόνο μέχρι τα τέλη του 16ου αι. και οφείλεται στον αρχικό μαρασμό που προκάλεσε η οθωμανική κατάκτηση, ωστόσο ως τα μέσα του 20ού αιώνα διδασκόταν ότι η ελληνική παιδεία εδιώκετο συστηματικά κατά τη διάρκεια αυτού του ενός και πλέον αιώνα, και πως αυτό οδήγησε την Εκκλησία στην κρυφή λειτουργία τέτοιων σχολείων. Υπάρχουν παρόλα αυτά και σήμερα μελετητές που, αν και λαμβάνουν υπόψιν πως η Οθωμανική Αυτοκρατορία δεν εξέδωσε ποτέ διαταγή απαγόρευσης, υποστηρίζουν την ύπαρξη κρυφών σχολείων κατά τόπους, σε περιπτώσεις όπου κυριαρχούσε αυθαιρεσία και φανατισμός των τοπικών μουσουλμάνων αρχόντων. Επίσης έχει διατυπωθεί η άποψη πως τα κρυφά σχολεία είχαν ρόλο από το δεύτερο μισό του 18ου αι. και έπειτα, καθώς πλησίαζε η Επανάσταση, λειτουργώντας κρυφά με σκοπό να διαδίδουν εθνικοαπελευθερωτικές ιδέες που δεν θα μπορούσαν να διδάσκονται φανερά στα πλαίσια των συμβατικών μαθημάτων των σχολείων που λειτουργούσαν κανονικά. Στην περίοδο της οθωμανικής κατοχής λειτουργούσαν επίσημα ελληνικά σχολεία ιδρυθέντα από την ιδιωτική πρωτοβουλία Ελλήνων και την Εκκλησία και η παροχή παιδείας με κύριο σκοπό να ετοιμαστούν στελέχη για τις ανάγκες της δεν αντιμετώπιζε την αντίδραση της κεντρικής εξουσίας της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Θεωρείται όμως πιθανό πως σε ορισμένες περιπτώσεις Τούρκοι αξιωματούχοι σε απομακρυσμένες περιφέρειες δυσχέραιναν ή απαγόρευαν τη λειτουργία σχολείων για ποικίλους λόγους, που πολλές φορές σχετίζονταν με την αναστάτωση που προκαλούσαν τα απελευθερωτικά κινήματα.

Το κρυφό σχολειό πίνακας του Νικόλαου Γύζη

Ο πίνακας ΄΄Κρυφό Σχολείο΄΄ του Νικόλαου Γύζη εικονίζει έναν ιερέα που σε ένα μοναστηράκι διδάσκει κάποια παιδιά και τους μιλάει για την χώρα τους και την θρησκεία τους . Το ένα παιδί πάνω σε ένα ξύλινο τραπεζάκι γράφει, μάλλον αυτά που λέει ο ιερέας, ενώ τα υπόλοιπα τέσσερα τον κοιτούν με προσοχή. Το μοναστηράκι είναι διαλυμένο και κατεστραμμένο ενώ στο βάθος διακρίνεται ένας κύριος ο οποίος είναι ντυμένος τσολιάς και κρατάει μια γκλίτσα. Ο πίνακας στην ουσία μιλάει για τα χρόνια που είχαν οι Τούρκοι καταλάβει την Ελλάδα και δεν άφηναν τους Έλληνες να μορφωθούν ώστε να μην ξεσηκωθούν. Όμως κάποιοι γονείς πηγαίναν τα παιδιά τους σε κάποια κρυφά μέρη ώστε ο ιερέας να τους διδάξει τα πιο σημαντικά πράγματα για την Πατρίδα τους, τη γλώσσα και τη θρησκεία.